INUUU JAPAN
トップ>芸術と人文>文学>古典、詩歌>マルシリオ・フィチーノ>生について三書>第3書 第18章 古人は像にどのような天の図形を刻んだか(ラテン語原文と日本語訳・対訳)X でポスト
← 前へ最初のページです目次へ戻る次へ →第3書 第21章 言葉と歌の力について

MARSILIO FICINO · DE VITA LIBRI TRES · Lib. III, Cap. XVIII

第3書 第18章 古人は像にどのような天の図形を刻んだか

Book III, Chapter 18 — What Celestial Figures the Ancients Engraved on Images
段落番号(¶)は本サイトで付したもの全 8 区分日羅逐語訳

星座やデカンの図形、惑星の記号を刻んだ護符的な像(イマギネス)の作り方を、古人の処方として紹介する章。長寿のための土星の像、臆病を退ける火星の像、腎臓病を治す獅子の像、月の宿と薬の調合、十字の図形の力を語りながら、フィチーノ自身は像よりも薬のほうが安全で確かだと結論する。ポルピュリオス、アルベルトゥス・マグヌス、トマス・アクィナス、イアンブリコスの見解も比べられる。

ひと目でわかる超要約この箇所の要点

星座やデカンの図形、惑星の記号を刻んだ護符的な像(イマギネス)の作り方を、古人の処方として紹介する章。長寿のための土星の像、臆病を退ける火星の像、腎臓病を治す獅子の像、月の宿と薬の調合、十字の図形の力を語りながら、フィチーノ自身は像よりも薬のほうが安全で確かだと結論する。ポルピュリオス、アルベルトゥス・マグヌス、トマス・アクィナス、イアンブリコスの見解も比べられる。

解説・位置づけこの箇所の背景と読みどころ

【作品全体における位置づけ】1489年に刊行されたルネサンス自然哲学・医学・占星術魔術の代表作(全3書72章)です。第1書は読書と思索で黒胆汁(メランコリア)に陥りやすい学者の養生と治療、第2書は生命の熱と湿気を保ち老いを防ぐ長寿法、第3書は世界の魂と霊気(スピリトゥス)を介し、薬・香り・天の図形を刻んだ像・言葉と歌によって太陽や木星の恵みを引き寄せる術を説きます。 この章に挙げられる人物:アルブマサル(アブー・マアシャル、9世紀の占星術師)、ピエトロ・ダバーノ(13–14世紀の医師・哲学者)、メンゴ(ファエンツァの医師メンゴ・ビアンケッリ)、ジョヴァンニ・マルリアーニ(15世紀ミラノの数学者・医師)、ハリー(アリー・イブン・リドワーン、またはアル=リジャール)、テビト(サービト・イブン・クッラ)、ベントラド、アルベルトゥス・マグヌス『天文学の鏡』、トマス・アクィナス『対異教徒大全』第3巻・『運命について』・『自然の隠れた働きについて』。¶6のプロティノスとオリュンピオスの話は、ポルピュリオス『プロティノス伝』第10章に見えます。

構成と各場面の要点(全7場面)

  1. 像に刻む天の図形――星座、デカン、記号¶1 ⤵

    しかし誰かが問うであろう、彼らは像にとりわけどのような天の図形を刻むのを常としたのか、と。というのも、かしこには目にきわめてはっきり見え、多くの人々に〔見られている〕形がある。それらはいわば…

  2. 十字の図形とその力¶2 ⤵

    像の最も新しい作者たちは、その形全体を、天に似せて円いものとして取った。しかしより古い人々は、あるアラビア人の学院で私たちが読んだように、十字の図形をすべてに先立たせた。なぜなら、物体は、す…

  3. 惑星の像――古人の処方¶3 ⤵

    しかし、始めたとおり、他の人々の見解を語ることに戻ろう。古人は長寿のために、フェイリゼクの石、すなわちサファイアに、土星の時刻に、土星自身が昇り、幸運に配置されているときに、土星の像を作った…

  4. 治療と延命のための像¶4 ⤵

    腎臓の病のためには、太陽が獅子の心臓にあって天の中央を占めるときに、同様の像を作った。それはピエトロ・ダバーノによって是認され、経験によって確証されたものであるが、木星か金星が天の中央を見て…

  5. 月の宿と薬の調合¶5 ⤵

    古人が像を刻むにあたって、どの宮のどのデカンを、また月のどの宿を必要なものとして守ったかを語るのは、長くなりすぎるであろう。すなわち、乙女座の第十七度からその終わりまでの月の宿においては、病…

  6. 他者に働きかける像と、権威たちの見解¶6 ⤵

    しかし、彼らが、ある一人の人に、あるいは家に、あるいは都市に、幸運をもたらし、あるいは災いを加えるために、心を互いに結びつけ、あるいは引き離そうとして、どのような像を、どのようにして作ったか…

  7. ダイモーンの欺きと、像にまさる薬¶7 ⤵

    しかし、像のある種の驚くべき効果をダイモーンたちの欺きに帰することは、プラトン派の人々にとっても無縁ではない。というのも、イアンブリコスもまた、至高の宗教と聖性とを後回しにしてただ像だけに頼…

重要語句・哲学概念の読み方

学者のメランコリア(第1書)
土星の影響下で思索に集中する学者が陥る黒胆汁の病であり、適切に調えれば高貴な才知を生む気質。
太陽と木星の霊気(第3書)
土星や火星の過酷な影響を和らげ、生命の霊(スピリトゥス)を養うために食事・香・音楽で取り入れるべき天の力。
天の図形と歌の魔術(第3書)
星座の図形を刻んだ護符(イマギネス)や、惑星の性格に調律した歌声によって、天上の恩恵を霊へと引き降ろす技法。
表示:

目次

  1. 像に刻む天の図形――星座、デカン、記号¶1
  2. 十字の図形とその力¶2
  3. 惑星の像――古人の処方¶3
  4. 治療と延命のための像¶4
  5. 月の宿と薬の調合¶5
  6. 他者に働きかける像と、権威たちの見解¶6
  7. ダイモーンの欺きと、像にまさる薬¶7
章題

Quales coelestium figuras antiqui imaginibus imprimebant: ac de usu imaginum. Cap. XVIII.

古人は像にどのような天の図形を刻んだか、また像の使用について。第18章。

像に刻む天の図形――星座、デカン、記号¶1

¶1

Aliquis autem quaeret, quas potissimum coeli figuras imaginibus imprimere soleant. Sunt enim ibi formae oculis valde conspicuae, et a multis, quales sunt quasi depictae, ut Aries, Taurus, similesque figurae zodiaci, et quae sunt extra zodiacum manifestae. Sunt ibi praeterea formae quamplurimae, non tam visibiles quam imaginabiles per signorum facies ab Indis et Aegyptiis Chaldaeisque perspectae, vel saltem excogitatae: velut in prima facie Virginis, virgo pulchra sedens, geminas manu spicas habens, puerumque nutriens: et reliquae, quales describit Albumasar, ceterique nonnulli. Sunt denique characteres quidam signorum et Planetarum ab Aegyptiis designati. Volunt igitur imaginibus omnia haec insculpi. Ut si quis expectet proprium a Mercurio beneficium, collocare eum in Virgine debeat, vel saltem ibi Lunam cum aspectu Mercurii: et imaginem tunc ex stanno conficere, vel argento, in qua totum sit Virginis signum et character eius, characterque Mercurii. Ac si prima Virginis facie sis usurus, addas etiam figuram, quam in prima facie diximus observatam. Similiterque de ceteris.

しかし誰かが問うであろう、彼らは像にとりわけどのような天の図形を刻むのを常としたのか、と。というのも、かしこには目にきわめてはっきり見え、多くの人々に〔見られている〕形がある。それらはいわば描かれたような形、たとえば牡羊や牡牛、そして黄道十二宮の同様の図形であり、また黄道の外にある明らかな形である。さらにかしこには、見えるというよりは想像されうる非常に多くの形があり、それらは宮のデカンごとに、インド人やエジプト人やカルデア人によって見てとられたか、あるいは少なくとも考え出されたものである。たとえば乙女座の第一のデカンには、美しい乙女が座り、手に二本の麦の穂を持ち、男の子に乳を与えている。その他のものは、アルブマサルや他の何人かが記述しているようなものである。最後に、エジプト人によって示された、宮と惑星のある種の記号がある。それゆえ彼らは、これらすべてを像に彫り込むことを望むのである。たとえば、もし誰かがメルクリウスから固有の恩恵を求めるならば、メルクリウスを乙女座に置くべきであり、あるいは少なくともそこに、メルクリウスの星位を伴う月を〔置くべきであり〕、そのときに錫か銀で像を作るべきである。その像には、乙女座の宮全体とその記号、そしてメルクリウスの記号とがあるようにする。そして、もし乙女座の第一のデカンを用いるのであれば、第一のデカンで観察されると私たちが述べた図形も加えるがよい。その他についても同様である。

十字の図形とその力¶2

¶2

Postremi quidem imaginum autores, universam earum formam ad coeli similitudinem accipere rotundam. Antiquiores autem, quemadmodum in quodam Arabum collegio legimus, figuram crucis cunctis anteponebant: quia corpora per virtutem agunt ad superficiem iam diffusam. Prima vero superficies cruce describitur. Sic enim in primis habet longitudinem atque latitudinem. Primaque haec figura est, et omnium recta quam maxime, et quatuor rectos angulos continet. Effectus vero coelestium maxime per rectitudinem radiorum angulorumque resultant: tunc enim stellae magnopere sunt potentes, quando quatuor coeli tenent angulos, immo cardines, orientis videlicet occidentisque, et medii utrinque coeli: sic vero dispositae, radios ita coniiciunt in se invicem, ut crucem inde constituant. Crucem ergo veteres figuram esse dicebant, tum stellarum fortitudine factam, tum earundem fortitudinis susceptaculum, ideoque habere summam in imaginibus potestatem, ac vires et spiritus suscipere Planetarum. Haec autem opinio ab Aegyptiis vel inducta est, vel maxime confirmata: inter quorum characteres crux unus erat insignis, vitam eorum more futuram significans, eamque figuram pectori Serapidis insculpebant. Ego vero quod de crucis excellentia fuit apud Aegyptios ante Christum, non tam muneris stellarum testimonium fuisse arbitror, quam virtutis praesagium, quam a Christo fuerat acceptura. Astrologos autem, qui statim post Christum fuerunt, videntes a Christianis miranda per crucem fieri, nescientes autem vel nolentes in Iesum tanta referre, in coelestia retulisse: quanquam considerare debebant per crucem ipsam, absque nomine Iesu miracula minime perpetrari. Convenire quidem imaginibus eam, quia referat fortitudinem Planetarum omniumque stellarum, forsitan est probabile: non tamen ob hoc duntaxat ingentem habere potentiam: posse vero nonnihil una cum ceteris, quae necessaria sunt, coniunctam, ad prosperam forsan corporis valetudinem.

像の最も新しい作者たちは、その形全体を、天に似せて円いものとして取った。しかしより古い人々は、あるアラビア人の学院で私たちが読んだように、十字の図形をすべてに先立たせた。なぜなら、物体は、すでに広がった面に向けて力によって働きかけるからである。そして最初の面は十字によって描かれる。というのも、それはこのようにして、まず長さと幅とをもつからである。そしてこれは最初の図形であり、あらゆるもののうちで最もまっすぐであり、四つの直角を含んでいる。ところで、天上のものの効果は、とりわけ光線と角のまっすぐさによって生じる。というのも、星々が天の四つの角、いやむしろ枢軸、すなわち東と西と天の両側の中央とを占めるとき、そのとき星々はとりわけ強力だからである。そしてこのように配置されると、星々は互いに光線を投げかけ合い、そこから十字を形づくる。それゆえ古人は、十字は星々の強さによって作られた図形であると同時にその強さの受け皿でもあり、それゆえ像において最高の力をもち、惑星の力と霊とを受け取るのだと言っていた。この見解はエジプト人によって導入されたか、あるいは大いに確証された。彼らの記号のうちで十字は際立ったものの一つであり、彼らの流儀で来たるべき生命を意味しており、彼らはその図形をセラピスの胸に刻んだのである。しかし私は、キリスト以前にエジプト人のもとで十字が卓越したものとされていたことは、星々の賜物の証しであったというよりは、それがキリストから受けることになる力の予兆であったと考える。そして、キリストのすぐ後に現れた占星術師たちは、キリスト教徒によって十字を通じて驚くべきことがなされるのを見ながら、これほど大きなことをイエスに帰することを知らず、あるいは望まずに、天上のものに帰したのである。しかし彼らは、十字そのものによっては、イエスの名なしには奇跡がまったく行われないことを考えるべきであった。たしかに、十字が惑星とあらゆる星々の強さを反映するので、それが像にふさわしいということは、おそらく蓋然的であろう。しかし、ただそれだけのゆえに巨大な力をもつわけではない。ただ、必要な他のものとともに結びつけられれば、おそらく身体の健康のために、いくらかの力をもちうるであろう。

惑星の像――古人の処方¶3

¶3

Sed ad narrandas aliorum opiniones, ut coepimus, revertamur. Saturni veteres imaginem ad vitae longitudinem faciebant in lapide de Feyrizech, id est Sapphiro, hora Saturni, ipso ascendente atque feliciter constituto. Forma erat: Homo senex in altiore cathedra sedens, vel Dracone, caput tectus panno quodam lineo fusco, manus supra caput erigens, falcem manu tenens aut Pisces, fusca indutus veste. Ad longam vitam atque felicem, Iovis imaginem in lapide claro vel albo. Erat homo sedens super Aquilam vel Draconem coronatus, hora Iovis, ipso in exaltatione sua feliciter ascendente, croceam induto vestem. Contra timiditatem hora Martis imagines fabricabant prima Scorpionis facie oriente, Martem armatum et coronatum. Ad morbos curandos fingebant Solis imaginem in auro, hora Solis, prima facie Leonis ascendente cum Sole, Regem in throno, crocea veste, et corvum Solisque formam. Ad laetitiam roburque corporis, Veneris imaginem puellarem, poma floresque manu tenentem, croceis et albis indutam, hora Veneris, prima facie Librae, vel Piscium, vel Tauri ascendente cum Venere. Imaginem Mercurii ad ingenium et memoriam, prima facie Geminorum. Item contra febres sculpebatur Mercurius, homo tela manu tenens, hora Mercurii, surgente Mercurio: sculpebant hanc in marmore, subinde materiae cuipiam imprimebant languentibus assumendae: hinc omne genus febrium curari dicebant. Imaginem Lunae ascendente prima facie Cancri ad augmentum. Forma Mercurii: Homo sedens in throno galeratus cristatusque, pedibus aquilinis, sinistra gallum tenens, aut ignem, alatus, aliquando super pavonem, dextra tenens calamum, veste varia. Luna: puella pulchra cornuto capite super Draconem vel Taurum, serpentes supra caput et sub pedibus habens. Ad curandum calculum, genitaliumque dolores, et ad sanguinem adstringendum, imaginem hora Saturni, surgente tertia facie Aquarii cum Saturno. Item Leonem auro imprimebant, lapidem in forma Solis pedibus revolventem, hora Solis, primo gradu faciei secundae Leonis oriente. Hanc expellendis morbis profuturam existimabant.

しかし、始めたとおり、他の人々の見解を語ることに戻ろう。古人は長寿のために、フェイリゼクの石、すなわちサファイアに、土星の時刻に、土星自身が昇り、幸運に配置されているときに、土星の像を作った。その形はこうであった。老人が高い椅子に、あるいは竜の上に座り、頭を暗色の亜麻布で覆い、両手を頭の上に上げ、手に鎌か魚を持ち、暗色の衣をまとっている。長く幸福な生のためには、明るい、あるいは白い石に木星の像を〔作った〕。それは、鷲あるいは竜の上に座った、冠をかぶった人で、木星の時刻に、木星自身がその高揚において幸運に昇るときに〔作られ〕、サフラン色の衣をまとっている。臆病に対しては、火星の時刻に、蠍座の第一のデカンが昇るときに、武装し冠をかぶった火星の像を作った。病を治すためには、太陽の時刻に、獅子座の第一のデカンが太陽とともに昇るときに、金で太陽の像を形づくった。それは玉座の王で、サフラン色の衣をまとい、烏と太陽の形とを伴っていた。喜びと身体の強さのためには、金星の時刻に、天秤座あるいは魚座あるいは牡牛座の第一のデカンが金星とともに昇るときに、手にりんごと花を持ち、サフラン色と白の衣をまとった乙女の姿の金星の像を〔作った〕。才知と記憶のためには、双子座の第一のデカンに水星の像を〔作った〕。同様に熱病に対しては、水星の時刻に、水星が昇るときに、手に矢を持つ人としての水星が彫られた。彼らはこれを大理石に彫り、それから、病む者たちが服用すべき何らかの素材にそれを押し当てた。こうしてあらゆる種類の熱病が治ると彼らは言っていた。増大のためには、蟹座の第一のデカンが昇るときに月の像を〔作った〕。水星の形は、兜と羽根飾りをつけて玉座に座り、鷲の足をもち、左手に雄鶏か火を持ち、翼をもち、ときには孔雀の上にいて、右手に葦ペンを持ち、色とりどりの衣をまとった人である。月は、角のある頭をもつ美しい乙女で、竜あるいは牡牛の上にいて、頭の上と足の下とに蛇をもっている。結石と陰部の痛みを治し、血を止めるためには、土星の時刻に、水瓶座の第三のデカンが土星とともに昇るときに像を〔作った〕。同様に、太陽の時刻に、獅子座の第二のデカンの第一度が昇るときに、足で太陽の形をした石を転がす獅子を金に刻んだ。これが病を追い払うのに役立つと彼らは考えた。

治療と延命のための像¶4

¶4

Ad renum morbos similem faciebant, quando Sol in corde Leonis coelum medium obtineret, a Petro Aponensi comprobatam, et experientia confirmatam, sed hac conditione, ut Iupiter aut Venus medium aspiciat coelum. Planetae vero noxii cadant, infortunatique sint. Accepi a Mengo physico praeclaro, eiusmodi imagine facta Iove ibidem coniuncto cum Sole, liberavisse Ioannem Marlianum Mathematicum nostro seculo singularem a pavore, quo sub tonitru affici consueverat. Praeterea ad firmandam sanitatem, et veneficia devitanda, imaginem ex argento fingebant hora Veneris, Luna angulos obtinente, ac Venerem feliciter intuente, dummodo dominus sextae domus Venerem aspiciat, aut Iovem trino quodam intuitu, vel opposito. Mercurius autem non sit infelix. Agebant haec hora diei Solis ultima, ita ut dominus horae decimam teneret coeli plagam. Petrus Aponensis inquit, medicum per imaginem infirmum curare posse, modo in ea fabricanda observet, ut anguli ascendentis, medii coeli, occidentis sint fortunati, et ascendentis dominus, et eadem ratione secunda, sed sexta, et dominus eius sit infelix. Ait etiam sanitatem fore firmiorem vitamque longiorem, quam ab initio fuerit instituta, si nativitate perspecta fiat imago, in qua haec fortunata ponatur, scilicet illius significator vitae. Item vitae datores, tum signa, tum domini, praesertim ascendens eiusque dominus. Item coeli medium, locus Solis, pars fortunae, dominus coniunctionis vel praeventionis ante nativitatem factae. Mali quinetiam infortunati cadant. Concludit Astrologorum nullum dubitare, quin ad producendam vitam talia conferant.

腎臓の病のためには、太陽が獅子の心臓にあって天の中央を占めるときに、同様の像を作った。それはピエトロ・ダバーノによって是認され、経験によって確証されたものであるが、木星か金星が天の中央を見ているという条件のもとにおいてである。そして有害な惑星は〔角から〕落ち、不運な状態にあるべきである。私は高名な医者メンゴから、そこで木星が太陽と合しているときに作られたこのような像が、当代随一の数学者ジョヴァンニ・マルリアーニを、雷鳴のもとでいつも襲われていた恐怖から解放したと聞いた。さらに、健康を確かなものにし、毒を避けるために、金星の時刻に、月が角を占め、金星を幸運に見ているときに、銀で像を形づくった。ただし第六室の主が金星を、あるいは木星を三分の星位で、あるいは衝で見ていることを条件とする。そして水星は不運であってはならない。彼らはこれを日曜日の最後の時刻に行い、その時刻の主が天の第十の区画を占めるようにした。ピエトロ・ダバーノは言う。医者は像によって病人を治すことができる。ただし、それを作るにあたって、上昇点、天の中央、下降点の角が幸運であり、上昇点の主も〔幸運であり〕、同じ理由で第二室も〔幸運であるが〕、第六室とその主は不運であるように観察するならば、と。彼はまた、出生図を調べたうえで像が作られ、そこでこれらのもの、すなわちその者の生命の表示星が幸運に置かれるならば、健康はより確かになり、生命ははじめに定められていたよりも長くなると言う。同様に生命の授与者、すなわち宮と主、とりわけ上昇点とその主も、同様に天の中央、太陽の位置、幸運のパート、出生前に起こった合あるいは衝の主も〔幸運に置かれるべきである〕。さらに凶星は、不運で〔角から〕落ちているべきである。彼は、占星術師の誰一人として、このようなものが生命を延ばすのに役立つことを疑わないと結論している。

月の宿と薬の調合¶5

¶5

Prolixum foret dictu, quas per quaelibet signa facies antiqui, et quas Lunae stationes tanquam necessarias in exprimendis imaginibus observabant. Nam in statione Lunae a gradu Virginis decimoseptimo ad finem eius faciebant imagines contra morbos et odia, et ad iter felix. In statione a principio Capricorni ad gradum duodecimum, contra morbos et discordias atque captivitatem. In statione a gradu duodecimo Capricorni ad gradum vigesimumquintum, adversus languorem et carcerem. In statione a gradu quarto Piscium ad gradum eiusdem decimumseptimum, ad curandos morbos, ad lucrum, societatem, ad augendas messes. Et in aliis similiter alias, vana saepius curiositate machinabantur. Solas vero recensui, quae non tam Magum quam Medicum redolerent. Nam et medicinam eiusmodi vanam plurimum fore suspicor. Pro aliis autem magis legitimis medicinarum confectionibus, eiusmodi mansiones Lunae arbitror eligendas. Atque etiam in Ariete gradum sextum, rursus decimumnonum, minuta xxvj. Item in Geminis gradum decimum, minuta xxxxxj. In Cancro gradum decimumnonum, minuta xxvj. In Libra gradum sextum, minuta xxxiiij. In Capricorno gradum decimumnonum, minuta xxvj. In Aquario gradum secundum, minuta xvij. In eodem gradu decimumquintum, minuta octo. Praeterea sententiam Haly mente tenendam: Quodlibet signum quandiu Sol est in eo, vivum fieri, ceteris dominari, effectum eius prae ceteris evenire, ut illuc Lunam dirigas ad donum inde proprium pro medicinis suscipiendum. Illuc inquam, id est, ad signum et faciem, et maxime gradum: ut si bona Iovis affectas, ad haec directam Lunam erigas vel unitam, quandiu locum eiusmodi Sol illustrat, ubi proprietas Iovia viget. Similiterque de ceteris.

古人が像を刻むにあたって、どの宮のどのデカンを、また月のどの宿を必要なものとして守ったかを語るのは、長くなりすぎるであろう。すなわち、乙女座の第十七度からその終わりまでの月の宿においては、病と憎しみに対して、また幸運な旅のために像を作った。山羊座の始まりから第十二度までの宿においては、病と不和と捕囚に対して。山羊座の第十二度から第二十五度までの宿においては、衰弱と投獄に対して。魚座の第四度から同じ宮の第十七度までの宿においては、病を治すため、利益のため、協力のため、収穫を増すために。そして他の宿においても同様に、彼らはしばしば空しい好奇心から別のものを工夫した。しかし私は、魔術師(マグス)というよりは医者を思わせるものだけを挙げた。というのも、このような薬もたいていは空しいものであろうと私は疑っているからである。しかし、他のより正当な薬の調合のためには、このような月の宿を選ぶべきであると私は考える。そしてさらに、牡羊座の第六度、また第十九度二十六分。同様に双子座の第十度五十一分。蟹座の第十九度二十六分。天秤座の第六度三十四分。山羊座の第十九度二十六分。水瓶座の第二度十七分。同じ宮の第十五度八分。さらに、ハリーの見解を心に留めておくべきである。すなわち、どの宮も、太陽がそこにあるあいだは生きたものとなり、他の宮を支配し、その効果が他のものにまさって現れる。それゆえ、そこから薬のために受け取るべき固有の賜物を得るために、月をそこへ向けるがよい。そこへ、と私は言う、すなわちその宮とデカン、とりわけ度へ。たとえば、もし木星の善きものを求めるならば、木星の性質が力をもつそのような場所を太陽が照らしているあいだに、それらへと向けられた、あるいは結ばれた月を立てるがよい。その他についても同様である。

他者に働きかける像と、権威たちの見解¶6

¶6

Curiosum vero narratu foret et forte noxium, quas imagines, et quemadmodum associandos vel dissociandos inter se animos fabricabant, ad afferendam felicitatem, vel inferendam calamitatem, vel uni cuidam, vel domui, vel civitati. Ego quidem fieri posse talia non affirmo. Astrologi autem fieri posse putant, et quomodo, docent, qualia ego narrare non audeo. Porphyrius ubi vitam Plotini magistri sui describit, talia fieri posse confirmat: atque Olympium Magum, et Astrologum Aegyptium narrat contra Plotinum Romae talia tentavisse, dum conaretur per imagines vel res eiusmodi syderare Plotinum: sed conatus in autorem suum ob excelsam Plotini animam fuisse retortos. Albertus quoque Magnus Astrologiae, pariter atque Theologiae professor, ait in Speculo, ubi a licitis discernere se inquit illicita, imagines rite ab Astrologis constitutas, virtutem effectumque acquirere a figura coelesti. Atque subinde narrat mirabiles earum effectus, quales Thebith, Benthorad, et Ptolemaeus, ceterique Astrologi pollicentur. Describitque imagines ad calamitatem alicui, prosperitatemque afferendam, quas consilio praetermitto. Et interea confirmat effectum eas habere posse: quanquam et vir bonus artis damnat abusum, et ut legitimus Theologus orationes suffumigationesque detestatur, quas impii quidam ad daemones imaginibus fabricandis adhibuerunt. Neque tamen reprobat figuras et literas dictionesque imaginibus impressas, ad hoc ipsum duntaxat, ut donum aliquod accipiat a figura coelesti. Quod quidem posse per imagines comparari, Petrus Aponensis confirmavit: immo et affirmavit regionem nescio quam fuisse destructam per imaginem illam, quam Thebith narrat a Phedice Astrologo fabricatam. Thomas autem Aquinas dux in Theologia noster, magis ista formidat, et minus tribuit imaginibus. Tantum namque virtutis duntaxat per figuras coelitus putat acquirere, quantum conducat ad illos effectus, quos solet communiter coelum per herbas resque alias naturales efficere. Non tam quia figura talis sit in ea materia, quam quoniam compositum tale iam positum est in certa quadam artificii specie, qualis cum coelo consentiat. Haec ait in libro contra Gentiles tertio, ubi characteres et literas figuris additas ridet. Figuras vero non adeo, nisi pro signis quibusdam ad daemones adiungantur. In libro etiam de fato, ait, constellationes dare ordinem essendi atque perdurandi, non solum rebus naturalibus, sed etiam artificiosis, ideo imagines sub certis constellationibus fabricari. At si quid mirabile per eas ultra consuetos naturalium effectus nobis eveniat, in daemonas reiicit hominum seductores, quod in libro contra Gentiles perspicue patet, maxime vero in libello De occultis naturae operibus, ubi videtur ipsas etiam imagines parvipendere, quomodocunque factas: quas et ego quatenus ipse iusserit, nihilipendam.

しかし、彼らが、ある一人の人に、あるいは家に、あるいは都市に、幸運をもたらし、あるいは災いを加えるために、心を互いに結びつけ、あるいは引き離そうとして、どのような像を、どのようにして作ったかを語るのは、好奇に過ぎ、おそらく有害であろう。私自身は、そのようなことが起こりうるとは断言しない。しかし占星術師たちは、それが起こりうると考え、どのようにしてかを教えている。それは私があえて語らないようなことである。ポルピュリオスは、師プロティノスの生涯を記述するところで、そのようなことが起こりうると確証している。そして、魔術師にしてエジプトの占星術師であったオリュンピオスが、ローマでプロティノスに対してそのようなことを試み、像やその種のものによってプロティノスを星の力で打とうとしたが、プロティノスの魂の崇高さのゆえに、その企ては自らの張本人へと跳ね返ったと語っている。占星術と神学の両方の教授であったアルベルトゥス・マグヌスもまた、『鏡』において――そこで彼は許されたものから許されないものを区別すると言っている――、占星術師によって正しく作られた像は、天の図形から力と効果とを獲得すると言う。そしてすぐに、テビト、ベントラド、プトレマイオス、その他の占星術師たちが約束するような、その驚くべき効果を語る。そして誰かに災いや繁栄をもたらすための像を記述しているが、私はそれを意図して省く。そしてその間に、それらが効果をもちうることを確証している。もっとも彼は、善き人として技術の濫用を非難し、また正統な神学者として、ある不敬虔な者たちが像を作るにあたってダイモーンたちに向けて用いた祈りや燻香を嫌悪しているのではあるが。しかし彼は、像に刻まれた図形や文字や言葉を、ただ天の図形から何らかの賜物を受け取るためだけのものであるならば、退けてはいない。このようなことが像によって得られうることを、ピエトロ・ダバーノは確証した。いや、テビトが占星術師ペディクスによって作られたと語るあの像によって、どこかの地方が滅ぼされたとさえ断言したのである。しかし、神学における私たちの導き手トマス・アクィナスは、これらのことをより恐れ、像に帰するところがより少ない。というのも彼は、図形によって天から獲得されるのは、天が草やその他の自然物によってふつう生み出すような効果に役立つかぎりの力だけであると考えるからである。それは、そのような図形がその素材のうちにあるからというよりは、そのような合成物が、天と一致するようなある特定の技術の形のうちにすでに置かれているからである。彼はこれを『対異教徒大全』第三巻で言っており、そこで図形に付け加えられた記号や文字を嘲笑している。しかし図形はそれほどでもない――それがダイモーンに向けたある種のしるしとして付け加えられるのでないかぎり。彼はまた『運命について』の書物で、星位は自然物にだけでなく人工物にも、存在し持続する秩序を与えるのであり、それゆえ像は特定の星位のもとで作られるのだ、と言う。しかし、もしそれらによって、自然物の通常の効果を超えた何か驚くべきことが私たちに起こるならば、彼はそれを人間を惑わすダイモーンたちに帰する。そのことは『対異教徒大全』において明らかであり、とりわけ小著『自然の隠れた働きについて』において明らかである。そこで彼は、どのように作られたものであれ、像そのものを軽んじているように見える。そして私も、彼が命じるかぎりにおいて、それらを何とも思わないであろう。

ダイモーンの欺きと、像にまさる薬¶7

¶7

Referre autem mirabiles quosdam effectus imaginum in daemonum falsitatem, nec est a Platonicis alienum. Nam et Iamblichus ait eos, qui religione summa sanctimoniaque posthabita, imaginibus duntaxat confisi, ab eis divina sperant munera, hac in re a malis daemonibus saepissime falli, sub praetextu bonorum numinum occurrentibus. Contingere tamen ex imaginibus legitima Astrologiae ratione constructis, naturalia quaedam bona, non negat. Denique tutius fore arbitror, medicinis, quam imaginibus se committere, rationesque a nobis de potestate coelesti, pro imaginibus assignatas, in medicinis potius quam in figuris efficaciam habere posse. Probabile enim est si quam vim imagines habent, hanc non tam per figuram nuper acquirere, quam per materiam possidere naturaliter sic affectam. Ac si quid denuo acquiritur dum insculpitur, non tam per figuram comparari quam per calefactionem contusione quadam provenientem. Quae quidem contusio calefactioque facta sub harmonia, coelesti simili harmoniae, quae quondam materiae virtutem infuderat, excitat virtutem ipsam atque corroborat, sicut flatus flammam: et manifestam efficit ante latentem, sicut calor ignis in aspectum producit literas scriptas succo cepae prius delitescentes. Atque literae hirci adipe inscriptae lapidi prorsus occultae, si lapis submergatur aceto, prodeunt, et quasi sculptae eminentes extant. Immo vero sicut tactus scopae vel arbuti suscitat rabiem consopitam, sic forte contusio quaedam et calefactio sola latentem in materia virtutem prodit, facta videlicet opportune. Qua quidem coelesti opportunitate expedit in medicinis conficiendis uti. Aut si quis forte tractare metalla lapidesque voluerit, praestat percutere solum atque calefacere, quam figurare. Praeter enim id quod inanes esse figuras suspicor, haud temere vel umbram idololatriae debemus admittere. Item nec temere uti stellis vel salutaribus, ad morbos his simillimos expellendos: hos enim saepe auget: sicut noxiae stellae dissimiles sibi morbos aliquando minuunt: quod sane Ptolemaeus et Haly perspicue docent.

しかし、像のある種の驚くべき効果をダイモーンたちの欺きに帰することは、プラトン派の人々にとっても無縁ではない。というのも、イアンブリコスもまた、至高の宗教と聖性とを後回しにしてただ像だけに頼り、像から神的な賜物を望む者たちは、この点において、善き神霊を装って現れる悪しきダイモーンたちに、きわめてしばしば欺かれると言っているからである。しかし彼は、占星術の正当な方法によって作られた像から、ある種の自然的な善きものが生じることを否定してはいない。結局、私は、像よりも薬に身を委ねるほうがより安全であり、また私たちが天の力について像のために示した理由も、図形においてよりもむしろ薬において効力をもちうると考える。というのも、もし像が何らかの力をもつとすれば、それを新たに図形によって獲得するというよりは、自然にそのように作用を受けた素材によって所有しているというほうが蓋然的だからである。そして、彫られるあいだに何かが新たに獲得されるとしても、それは図形によって得られるというよりは、ある種の打撃から生じる熱によって得られるのである。この打撃と熱は、かつて素材に力を注ぎ込んだ調和に似た天の調和のもとでなされるならば、その力そのものを呼び起こし強める。ちょうど息が炎を〔強める〕ように。そして、以前は隠れていたものを明らかにする。ちょうど火の熱が、玉ねぎの汁で書かれ、以前は隠れていた文字を見えるように引き出すように。また、雄山羊の脂で石に書かれ、まったく隠れていた文字は、その石が酢に浸されると現れ出て、あたかも彫られたかのように浮き出してくる。いや実際、箒草や野いちごの木に触れることが眠っていた狂犬病を呼び覚ますように、そのように、ある種の打撃と熱は、時宜を得てなされるならば、ただそれだけで、素材のうちに隠れている力を引き出すのであろう。この天の好機は、薬を調合するにあたって用いるのがよい。あるいは、もし誰かが金属や石を扱おうと望むならば、図形を刻むよりも、ただ打って熱するほうがよい。というのも、図形が空しいものであると私が疑っていることのほかに、私たちは偶像崇拝の影さえも軽々しく認めてはならないからである。同様に、星々を、たとえ有益な星であっても、それとよく似た病を追い払うために軽々しく用いてはならない。それはしばしばそれらの病を増すからである。ちょうど有害な星々が、自らに似ていない病をときとして減らすように。このことはプトレマイオスとハリーが明らかに教えている。

訳注

1560年リヨン版のラテン語本文を底本とし、語義、語順、論理関係を可能な限り残した逐語寄りの独自訳です。底本は公開スキャンの文字認識(OCR)を訳者が校正し、読みの不確かな箇所(人名、度数・分など)はスキャン画像と照合して作成しました。長いs(ſ)や略記は通常の綴りに直し、欄外の小見出しは省きました。¶3「croceam induto vestem」(induto)などは底本の綴りのまま示しています。「デカン(facies)」は各宮を10度ずつ三分した区分、「月の宿(statio, mansio)」は月の通り道を区分した28の宿の一部を指します。

この章に挙げられる人物:アルブマサル(アブー・マアシャル、9世紀の占星術師)、ピエトロ・ダバーノ(13–14世紀の医師・哲学者)、メンゴ(ファエンツァの医師メンゴ・ビアンケッリ)、ジョヴァンニ・マルリアーニ(15世紀ミラノの数学者・医師)、ハリー(アリー・イブン・リドワーン、またはアル=リジャール)、テビト(サービト・イブン・クッラ)、ベントラド、アルベルトゥス・マグヌス『天文学の鏡』、トマス・アクィナス『対異教徒大全』第3巻・『運命について』・『自然の隠れた働きについて』。¶6のプロティノスとオリュンピオスの話は、ポルピュリオス『プロティノス伝』第10章に見えます。

原文:Internet Archive所収 1560年リヨン版(ルイエ刊)のラテン語本文 ↗

← 前へ最初のページです目次へ戻る次へ →第3書 第21章 言葉と歌の力について
X でポストこのページを X で紹介できます

コメント

投稿はすぐ公開されます。投稿・評価の際に IP アドレスとブラウザの情報を記録し、ニックネームと識別用の ID を Cookie に保存します(詳しく)。0 / 1000

    まだコメントはありません。

    コメントを読み込んでいます…

    このコンテンツが登録されているカテゴリ

    • エンターテインメント › 占い、超常現象、都市伝説 ›スピリチュアル
    • エンターテインメント › 占い、超常現象、都市伝説 ›オカルト資料
    • 健康と医学 ›医療相談・受診支援
    • 芸術と人文 › 文学 ›古典、詩歌
    • 芸術と人文 › 哲学、思想 ›西洋哲学
    • 地域情報 › 世界の国・地域 ›ヨーロッパ

    アイコンから、そのカテゴリに登録された記事の新着を RSS リーダーで受け取れます

    INUUU JAPANについて-広告掲載-お問い合わせ

    RSSブログ・日記・夢日記の新着を、RSS リーダーで受け取れます

    Copyright © 2026 INUUU JAPAN. All rights reserved. 著作権について