生について三書
De vita libri tres
学者の健康、長寿、天から生命を得る術を扱う。
ひと目でわかる超要約『生について三書』の概要
1489年に刊行されたルネサンス自然哲学・医学・占星術魔術の代表作(全3書72章)です。第1書は読書と思索で黒胆汁(メランコリア)に陥りやすい学者の養生と治療、第2書は生命の熱と湿気を保ち老いを防ぐ長寿法、第3書は世界の魂と霊気(スピリトゥス)を介し、薬・香り・天の図形を刻んだ像・言葉と歌によって太陽や木星の恵みを引き寄せる術を説きます。
解説・位置づけこの作品の背景と読みどころ
『生について三書』は、フィチーノが1489年に出版した、学問に打ち込む人のための健康の書です。
第1書「学者の健康を保つ」では、長い時間の読書と思索が、体と心を沈ませる「黒胆汁」(憂鬱のもと)を生み、学者を病気にしやすいことを説き、食事や睡眠、香りや音楽による手当てを教えます。第2書「生命を長く保つ」では、老いを遅らせるための暮らし方を述べます。第3書「天から生命を得る」では、世界には全体を生かす魂があり、星々の力は、その魂を通じて地上の物や人に流れ込んでいると考えます。そして、その力を受け取るために、星にふさわしい植物や石、色、香り、歌、そして天の図形を刻んだ像を用いる方法を論じます。
第3書は、ルネサンスの「自然魔術」(自然の中に隠れた力を使う術)をもっともよく伝える書の一つとして知られ、教会から疑いをかけられることもありました。このサイトでは、第3書から、天から好意を引き寄せる力について述べた第1章、像に刻む天の図形を扱う第18章、言葉と歌の力を論じる第21章、天上のものを引き降ろす方法をまとめた第26章を訳しています。
重要概念・用語
- 学者のメランコリア(第1書)
- 土星の影響下で思索に集中する学者が陥る黒胆汁の病であり、適切に調えれば高貴な才知を生む気質。
- 太陽と木星の霊気(第3書)
- 土星や火星の過酷な影響を和らげ、生命の霊(スピリトゥス)を養うために食事・香・音楽で取り入れるべき天の力。
- 天の図形と歌の魔術(第3書)
- 星座の図形を刻んだ護符(イマギネス)や、惑星の性格に調律した歌声によって、天上の恩恵を霊へと引き降ろす技法。
目次
作品固有の全3書(第1書「学者の健康を保つ」26章、第2書「生命を長く保つ」20章、第3書「天から生命を得る」26章)の全72章を、1560年リヨン版の章題に従って掲載しています。章題の和訳は本サイトによるもので、各項目に原題(ラテン語)を添えています。第1書第17章は同版では誤って第16章と刷られています。
「公開中」の区分は、原文と日本語訳を対照で読めます。
- 01区分 1学問に励む者たちの九人の導き手について参照:第1書 第1章
原題:De novem studiosorum ducibus.
- 02区分 2脳、心臓、胃、そして霊(スピリトゥス)にどれほど入念な配慮を払うべきか参照:第1書 第2章
原題:Quam diligens habenda cura sit cerebri, cordis, stomachi, et spiritus.
- 03区分 3学者は粘液と黒胆汁に冒されやすいこと参照:第1書 第3章
原題:Literatos pituitae et atrae bili obnoxios esse.
- 04区分 4学者が憂鬱質である、あるいは憂鬱質になる原因はいくつあるか参照:第1書 第4章
原題:Quot sint causae, quibus literati melancholici sint, vel fiant.
- 05区分 5なぜ憂鬱質の者は才知に富むのか、また彼らのうち誰がそうであり、誰がそうでないか参照:第1書 第5章
原題:Cur melancholici ingeniosi sint, et qui horum sint huiusmodi aut secus.
- 06区分 6黒胆汁はどのようにして人を才知に富ませるのか参照:第1書 第6章
原題:Quo pacto atra bilis ingeniosos efficiat.
- 07区分 7学問に励む者の五つの主要な敵――粘液、黒胆汁、性交、飽食、朝寝参照:第1書 第7章
原題:Quinque praecipue studiosorum hostes, scilicet, Pituita, Atra bilis, Coitus, Satietas, Matutinus somnus.
- 08区分 8学問を始めるのにより適した時刻はいつか、また続けるにはどのような仕方があるか参照:第1書 第8章
原題:Quae sit hora inchoandis studiis opportunior, quisve continuandi modus.
- 09区分 9粘液を避けるための教え参照:第1書 第9章
原題:Vitandae pituitae praecepta.
- 10区分 10黒胆汁はどのような方法で避けるべきか参照:第1書 第10章
原題:Qua ratione vitanda sit atra bilis.
- 11区分 11胃の手当てについて参照:第1書 第11章
原題:De curatione stomachi.
- 12区分 12主要な器官と霊の力を養うものについて参照:第1書 第12章
原題:De iis quae fovent membra praecipua et vires spiritus.
- 13区分 13粘液を抑え、排出する薬参照:第1書 第13章
原題:Pharmaca pituitae repressiva atque eductiva.
- 14区分 14学問に励む者に共通の災い、カタルと鼻汁の治療法参照:第1書 第14章
原題:Catarrhi et destillationis, communis studiosorum pestis remedia.
- 15区分 15頭痛について参照:第1書 第15章
原題:De dolore capitis.
- 16区分 16かすむ目の治療法参照:第1書 第16章
原題:Visus caligantis medelae.
- 17区分 17味覚の器官を回復させることについて参照:第1書 第17章
原題:De sensorio gustus instaurando.
- 18区分 18黒胆汁に対する最も精選された治療法参照:第1書 第18章
原題:Exquisitissima atrae bilis remedia.
- 19区分 19憂鬱質の者に大いに役立つシロップ参照:第1書 第19章
原題:Syrupi melancholicis maximo futuri commodo.
- 20区分 20悪い体液を和らげ、排出するための丸薬参照:第1書 第20章
原題:Pilulae ad humores vitiosos molliendos et expurgandos.
- 21区分 21液状の薬の使用による治療参照:第1書 第21章
原題:A liquidarum medicinarum usu medelae.
- 22区分 22瀉血の規則参照:第1書 第22章
原題:Sanguinis mittendi canones.
- 23区分 23舐剤と砂糖漬けの薬について参照:第1書 第23章
原題:De electuariis et confectis.
- 24区分 24体を痩せ衰えさせる不眠の治療法参照:第1書 第24章
原題:Emaciantis vigiliae remedia.
- 25区分 25鈍った記憶と物忘れの治療法参照:第1書 第25章
原題:Memoriae hebetis atque oblivionis remedia.
- 26区分 26霊(スピリトゥス)の守りに心を注がねばならないこと参照:第1書 第26章
原題:Spirituum custodiae nos esse intentos debere.
- 27区分 27学問の完成には長い生命が必要であり、それは入念な配慮がもたらす参照:第2書 第1章
原題:Ad perfectionem scientiae necessaria est vita longa, quam diligentia praestat.
- 28区分 28生命の熱は湿気によって養われ、その過剰と不足によって腐敗と崩壊が生じること参照:第2書 第2章
原題:Vitalem calorem nutriri humore, cuius ultra citraque excessu fieri corruptionem dissolutionemque.
- 29区分 29ミネルウァの助言により、熱と湿気をどのように調えるべきか参照:第2書 第3章
原題:Quomodo sint temperandi calor et humor quodam Minervae consilio.
- 30区分 30本来の湿気が乾き、異質な湿気があふれる原因、また完全な消化が生命にどれほど必要か参照:第2書 第4章
原題:Arescentis humidi naturalis et alieni exuberantis causae: et quam necessaria sit ad vitam perfecta digestio.
- 31区分 31生命に適した血と体液は、空気的で、性質において調和し、実質において中庸で粘りのあるものでなければならない参照:第2書 第5章
原題:Sanguis et humor accommodatus vitae, aerius esse debet, qualitate temperatus, substantia medius atque tenax.
- 32区分 32飲食の一般的な規則と食事の質について参照:第2書 第6章
原題:De communi edendi bibendique regula, et qualitate epularum.
- 33区分 33すぐに腐る食物は用いるべきでないこと、ぶどう酒と小麦を何よりも選び、腐敗と崩壊を避けるべきこと参照:第2書 第7章
原題:Non esse utendum alimentis quae cito putrescant. Vinum et triticum prae ceteris eligenda, putrefactio et resolutio fugienda.
- 34区分 34老人の食養生、生活、薬参照:第2書 第8章
原題:Diaeta, victus et medicina senum.
- 35区分 35芳香物と強心剤の必要な性質について、また改めて老人の生活はいかにあるべきか参照:第2書 第9章
原題:De naturis aromatum et cordialium necessariis: et rursum qualis senum victus.
- 36区分 36金と、金を含む食物と、老人の元気回復について参照:第2書 第10章
原題:De auro, et aureis alimentis, et refocillatione senum.
- 37区分 37老人の生命のための乳と人間の血の使用について参照:第2書 第11章
原題:De usu lactis sanguinisque humani pro vita senum.
- 38区分 38老人の食養生、住まい、習慣について参照:第2書 第12章
原題:De diaeta, habitatione, et consuetudine senum.
- 39区分 39老人があらゆる器官を養うために惑星から受ける助け参照:第2書 第13章
原題:Quae adminicula senes a planetis accipiant ad omnia membra fovenda.
- 40区分 40緑の野でウェヌスのもとに語らう老人たちについて参照:第2書 第14章
原題:De confabulatione senum sub Venere per virentia prata.
- 41区分 41快楽、香り、歌、薬について老人に助言するメルクリウスの擬人語り参照:第2書 第15章
原題:Prosopopoeia Mercurii, senibus consulentis circa voluptatem, odores, cantus, et medicinas.
- 42区分 42以上の確認、また性交と絶え間ない思考を避けるための教え参照:第2書 第16章
原題:Confirmatio superiorum: et vitandi coitus, assiduaeque cogitationis praecepta.
- 43区分 43老人の薬、また改めて住まいと食養生について参照:第2書 第17章
原題:Medicinae senum, et de habitatione iterum atque diaeta.
- 44区分 44香りによる霊の養いと生命の保持について参照:第2書 第18章
原題:De nutrimento spiritus, et conservatione vitae per odores.
- 45区分 45老人のためのマギの薬参照:第2書 第19章
原題:Magorum medicina pro senibus.
- 46区分 46人生の七年ごとに迫る危険を避けることについて参照:第2書 第20章
原題:De periculis vitandis ex quolibet vitae septenario imminentibus.
- 47区分 47プロティノスによれば、天の恩恵を引き寄せる力は何に存するか――世界の魂と、星々とダイモーンたちの魂は、ふさわしい物体の形によってたやすく引き寄せられる参照:第3書 第1章公開中
原題:In quo consistat secundum Plotinum virtus favorem coelitus attrahens, scilicet in eo quod anima mundi et stellarum daemonumque animae facile alliciuntur corporum formis accommodatis.
- 48区分 48世界の調和と、星々に即した人間の本性について、またそれぞれの星からの引き寄せはどのように生じるか参照:第3書 第2章
原題:De concordia mundi, et de natura hominis secundum stellas. Quomodo fiat attractus ab unaquaque stella.
- 49区分 49世界の魂とその身体との間にはその霊があり、そのうちに四元素の力があること、また私たちは自らの霊によってこれを汲み取りうること参照:第3書 第3章
原題:Quod inter animam mundi et corpus eius manifestum sit spiritus eius, in cuius virtute sunt quatuor elementa: et quod nos per spiritum nostrum hunc possimus haurire.
- 50区分 50私たちの霊は太陽と木星の光線によって世界の霊を汲み取り、そのかぎりにおいて自ら太陽的・木星的になること参照:第3書 第4章
原題:Quod spiritus noster hauriat mundi spiritum per radios Solis et Iovis, et quatenus ipse fiat Solaris et Iovialis.
- 51区分 51三美神とは木星と太陽と金星であり、木星が美神たちの中央にあって私たちに最もふさわしいこと参照:第3書 第5章
原題:Quod tres Gratiae sint Iupiter et Sol et Venus, et quod Iupiter sit Gratiarum media, et maxime nobis accommodata.
- 52区分 52自然的・生命的・動物的な力について、また各惑星がそれらを益し、あるいは害すること、とりわけ星位によって参照:第3書 第6章
原題:De virtutibus naturalibus, vitalibus, et animalibus, et qui Planetarum singulis aut commodent incommodentve, idque maxime per aspectus.
- 53区分 53月と黄道十二宮・恒星との関係によって、私たちの身体の器官がどのように養われるか参照:第3書 第7章
原題:Quomodo membra foveantur in nobis per comparationem Lunae ad signa et ad stellas fixas.
- 54区分 54恒星の力と用い方について参照:第3書 第8章
原題:De virtutibus et usu stellarum fixarum.
- 55区分 55薬の使用のために守るべき、宮における惑星の品位について参照:第3書 第9章
原題:De dignitatibus Planetarum in signis ad usum medicinarum observandis.
- 56区分 56薬において惑星をどのように用いるべきか参照:第3書 第10章
原題:Quomodo Planetis uti debeamus in medicinis.
- 57区分 57私たちの霊が世界の霊と生命とを最も多く汲み取りうる方法、霊を生み出し回復させる惑星、また各惑星に属するもの参照:第3書 第11章
原題:Quibus modis spiritus noster haurire plurimum possit de spiritu vitaque mundi, et qui Planetae spiritum procreent atque recreent: et qualia ad unumquemque Planetam pertineant.
- 58区分 58自然物と人工物とは星々から隠れた力をもち、それによって私たちの霊をその星々にさらすこと参照:第3書 第12章
原題:Quod res naturales atque etiam artificiosae habent virtutes a stellis occultas, per quas spiritum nostrum stellis eisdem exponunt.
- 59区分 59古人による像(イマギネス)の力と、天から得られる薬の力について参照:第3書 第13章
原題:De virtute imaginum secundum antiquos, atque medicinarum coelitus acquisita.
- 60区分 60星々に依存する事物の系列、たとえば太陽的なものなどについて、また霊はどのようにして太陽的になるか参照:第3書 第14章
原題:De ordinibus rerum a stellis pendentium, ut Solarium atque similium, et quomodo spiritus fiat Solaris.
- 61区分 61古人による像と薬の力について、また薬が像よりはるかに強力であること参照:第3書 第15章
原題:De virtute imaginum secundum antiquos atque medicinarum: et quomodo medicinae sint longe validiores quam imagines.
- 62区分 62天の力について、また像が力を得ると考えられる光線の力について参照:第3書 第16章
原題:De potestate coeli: de viribus radiorum unde vim sortiri putentur imagines.
- 63区分 63天においても天の下においても、図形はどれほどの力をもつか参照:第3書 第17章
原題:Quam vim habeant figurae in coelo atque sub coelo.
- 64区分 64古人は像にどのような天の図形を刻んだか、また像の使用について参照:第3書 第18章公開中
原題:Quales coelestium figuras antiqui imaginibus imprimebant: ac de usu imaginum.
- 65区分 65宇宙の図形を作ることについて参照:第3書 第19章
原題:De fabricanda universi figura.
- 66区分 66像は霊に、霊は像にどれほどの力をもつと考えられるか、また用いる者と作る者の情感について参照:第3書 第20章
原題:Quantam imagines vim habere putentur in spiritum, et spiritus in eas. Et de affectu utentis et operantis.
- 67区分 67天の恩恵をとらえるための言葉と歌の力について、また天上のものへと導く七つの段階について参照:第3書 第21章公開中
原題:De virtute verborum atque cantus ad beneficium coeleste captandum: ac de septem gradibus perducentibus ad caelestia.
- 68区分 68私たちは七つの仕方でどのように天上のものに自らを適合させうるか、土星は誰に害をなし誰に好意的か、木星は誰を土星から守るか、天はどのように霊と身体と魂とに働きかけるか参照:第3書 第22章
原題:Quomodo septem modis nos coelestibus accommodare possimus. Et quibus Saturnus sit maleficus, quibus propitius. Quos Iupiter a Saturno defendat. Quomodo coelum agat in spiritum et corpus et animam.
- 69区分 69よく生き、よく行うためには、まず自らの才能、星、守護霊(ゲニウス)、そしてそれにふさわしい場所を知れ――そこに住み、生まれつきの職業に従え参照:第3書 第23章
原題:Ut prospere vivas, agasque, in primis cognosce ingenium, sydus, Genium tuum, et locum eisdem convenientem: hic habita, professionem sequere naturalem.
- 70区分 70学者はどのようにして自らの才能を知り、霊にふさわしい生活に従うべきか参照:第3書 第24章
原題:Qua ratione literati cognoscant ingenium suum, sequanturque victum spiritui consentaneum.
- 71区分 71子をもうけること、食事の準備、建物と住まいと衣服における天文学的な配慮について、またそのようなことにどこまで心を用いてよいか参照:第3書 第25章
原題:De Astronomica diligentia in liberis procreandis, in praeparandis epulis, in aedificiis et habitatione atque vestibus, et quantum curare talia liceat.
- 72区分 72天上のものにさらされた地上のものによって、どのように天上のものが引き降ろされるか、また世界の素材によってとりわけ世界の賜物が〔引き降ろされる〕こと参照:第3書 第26章公開中
原題:Quomodo per inferiora superioribus exposita deducantur superiora: et per mundanas materias mundana potissimum dona.

コメント
まだコメントはありません。
コメントを読み込んでいます…